شهرستان خنج

شهر خنج در استان فارس و در محدوده ی جنوب ایران واقع شده است. این شهر از شمال شرق به محله های امام خمینی، از جنوب غرب به مظلوم خنجی، از شمال غرب به ابو نجفی، از غرب به مطهری و از شرق به بعثت محدود شده است و با شهرهای علامرودشت مجاورت دارد. این شهر دارای محدوده ی طرح ترافیک و زوج و فرد نیست و از اماکن مهم این شهر می توان به بوستان، پارک محله مطهری، پارک محله بعثت، پارک محله مظلوم خنجی، پارک مهر مادر، مجتمع تجاری پارمیس، رستوران و کافی شاپ شمس، رستوران و کبابی خاص، جواهری الماس و طلافروشی یاقوت اشاره کرد. شما می توانید نقشه کامل شهر خنج به همراه تمام جزئیات از جمله اطلاعات محله ها، میدان ها، خیابان های اصلی این شهر را مشاهده و از طریق بلد با آنها ارتباط برقرار کرده و به آنجا مسیریابی کنید.

شهرستان خنج یکی از شهرستان های جنوبی فارس است که ۵۸۰۰ کیلومتر مربع گستردگی دارد و مرکز آن، شهر خنج است. شهرستان خنج از شمال با شهرستان قیروکارزین، از شرق با شهرستان لارستان،

از جنوب با شهرستان های لامرد و گراش و از غرب با شهرستان های مهر و فراشبند هم مرز است.

جاذبه های گردشگری شهرستان خنج:

سردر مسجد جامع

سردر مسجد جامع، از آثار و بقایای برجای مانده در بافت قدیم شهر خنج است. این بنا آمیزه ای از سنگ، آجر و کاشی  و نمای آن مزین به اسماء متبرکه با خط کوفی بوده که در دوره صفوی بازسازی شده است. این بنا در نزدیکی مسجد جامع قرار دارد.

آرامگاه شاه عبدالسلام

شاه عبدالسلام در زمره دانشمندان بزرگ فارس در سده ششم قمری بوده است و نسب وی به هاشم جد پیامبر (ص) می رسد. آرامگاه وی از آثار تاریخی مذهبی سده ششم قمری با هنر معماری اسلامی بوده است.

مناره شیخ دانیال

این مناره از آثار بی مانند تاریخی به شمار می رود که به فرمان عمربن عبدالعزیز و توسط قطب الدین تهمتن، حاکم هرمز، در سده ششم قمری ساخته شده و  دارای کاشی ایوان و سنگ نبشته ای با خط نستعلیق و خط کوفی بنایی است.

آرامگاه شیخ محمد ابونجم 

نسب شیخ محمد ابونجم به امام موسی کاظم (ع) می رسد. آرامگاه وی از آثار تاریخی، گردشگری و زیارتی مربوط به سده هشتم هجری بوده که به سبک مسجدالحرام از سنگ، گچ و کاشی ساخته شده است.

شاه فخرالدین احمد

شاه فخرالدین، از عارفان بنام سده هشتم قمری و جانشین شیخ محمد ابونجم بوده که رهبری طریقت را در آن زمان به عهده گرفت. بقعه وی از آثار تاریخی دوران ایلخانی است و در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.

بقعه شیخ دانیال

شیخ دانیال از عرفای بنام سده هفتم قمری و از بزرگان بنام این خطه بوده است.

خُنْج، شهرستان و شهری در جنوب استان فارس. ظاهراً نخستین بار از این شهر در کتاب فردوس المرشدیة (تألیف در ۷۲۸ ق / ۱۳۲۸ م)، متعلق به محمود بن عثمان، نام برده شده است. مؤلف این کتاب هنگامی که از شیخی به نام دانیال یاد کرده، وی را هُنگی و هُنجی خوانده، و بدین ترتیب خنج کنونی را در روزگار خود، هُنگ و هُنج نامیده است (ص ۴۲۶-۴۲۷، ۷۱۱). در برخی از مآخذ آن را «خوانج» نیز نوشته اند (بافقی، ۳۳۶). این نام بعدها به صورت خُنگ و خُنج درآمد. بعضی بر این باورند که هنگ ــ نخستین نام این شهر ــ به معنی گوشه و بیغوله است و این نام گذاری به سبب وجود خانقاهها و زاویه های گوناگون، به ویژه پس از سدۀ ۶ ق / ۱۲ م، در این سرزمین بوده است. گویا در روایات محلی نام قدیم خنج، کوشک گفته شده است (وثوقی، خنج ... ، ۱۱-۱۳).

شهرستان خنج

این شهرستان با وسعت ۱۲۴‘ ۴ کمـ ۲، برپایۀ قانون تقسیمات کشوری سال ۱۳۹۲ ش، متشکل از دو بخش مرکزی و مَحمِله، و نیز ۴ دهستان به نامهای سیف آباد، تنگ نارک، باغان و محمله به مرکزیت شهر خنج است ( نشریه ... ، بش‍ ). شهرستان خنج از نواحی گرمسیر استان فارس به شمار می رود و دارای تابستانهای طولانی و زمستانی کوتاه است. این شهرستان به سبب دارابودن دشتها و چراگاههای فصلی و کوهستانی، قشلاق هزاران تن از عشایر کوچ رو، به ویژه از ایل قشقایی است. فراورده های کشاورزی آن اینها ست: خرما، گندم، جو، کنجد، تنباکو، پنبه و محصولات جالیزی که بخشی از آنها به شهرهای دیگر صادر می شود. شغل بیشتر مردم این شهرستان بازرگانی، کشاورزی و دامداری است (وثوقی، همان، ۱۸۱). 
شهرستان خنج طبق سرشماری عمومی ۱۳۹۰ ش / ۲۰۱۱ م، دارای ۱۳۳‘ ۴۱ تن جمعیت بوده است («درگاه ... »، بش‍ ).
شهر خنج: این شهر در °۲۷ و ´۵۳ عرض شمالی، و °۵۳ و ´۲۶ طول شرقی، در ارتفاع ۶۷۵ متری از سطح دریا قرار گرفته است (پاپلی، ۲۲۷). خنج در ۲۶۵ کیلومتری جنوب شیراز و ۹۰ کیلومتری کرانه های خلیج فارس، در ابتدای دشتی پهناور در کوهپایه های زاگرس جنوبی، بر سر راه اصلی شیراز به لار جای دارد. رشته کوه لیته در شمال و رشته کوه مهنه (میانه) به موازات آن در جنوب شرقی، با ارتفاعی تقریباً همانند، و دریاچه ای فصلی (در زمستان و بهار) در شرق شهر قرارگرفته است (رحمانی، ۱۵۰؛ وثوقی، لارستان، ۲۳؛ «درباره ... »، بش‍ ). 
شهر خنج در سرشماری سال ۱۳۹۰ ش، دارای ۷۹۲‘ ۱۸ تن جمعیت بوده است («درگاه»، بش‍ ). مردم شهر خنج مسلمان و اکثر سنی شافعی مذهب اند و بیشتر آنها به بازرگانی اشتغال دارند که با مهاجرت به کشورهای کرانۀ جنوبی خلیج فارس صورت می گیرد (وثوقی، خنج، ۱۱).
پیشینۀ تاریخی: هرچند تاکنون در محدودۀ شهر خنج آثاری که نشان از وجود این شهر در دورۀ پیش از اسلام باشد، یافت نشده است، اما با توجه به بقایای آثار باستانی متعلق به دورۀ ساسانیان در نواحی هم جوار آن مانند پشور، محلچه، سده، و از همه مهم تر کاریان، که ویرانه های آتشکدۀ معروف آذرفرنبغ در آنجا پابرجا ست، و همچنین با بررسی راههای ارتباطی باستانی، می توان شواهدی را بر وجود شهر خنج در روزگار پیش از اسلام جست وجو کرد (نک‍ : واندنبرگ، ۱۹؛ وثوقی، همان، ۱۵، ۲۳- ۲۵)؛ ازاین رو، تاریخ خنج را در آن دوره می توان با مطالعۀ تاریخ مناطق هم جوار آن، به ویژه کاریان، بررسی کرد. 
در دورۀ فتوحات اعراب در ایران، کاریان در ۲۹ ق / ۶۵۰ م گشوده شد (نک‍ : بلاذری، ۵۴۸). در سده های نخستین اسلامی، مسیر دستیابی کاروانهای بازرگانی خلیج فارس، از راه خنج به سوی فال (منطقۀ گله دار) و سپس سیراف بوده است. شکوفایی فراوان این راه می تواند نشان دهندۀ وجود خنج به عنوان یک گذرگاه کاروانی در آن دوره باشد (وثوقی، همان، ۳۳-۳۴). در سده های (۴- ۵ ق / ۱۰-۱۱ م)، سیراف به اسباب گوناگون ازجمله روی دادن زلزله، شکوفایی پیشین خود را از دست داد و جزیرۀ کیش جانشین آن گردید و پس از این رویداد، آبادانی خنج نیز آغاز شد (همان، ۳۷- ۳۸). در سده های ۶ و ۷ ق / ۱۲ و ۱۳ م، خنج به صورت مقری برای درویشان درآمد که بنیان گذار آن شیخ رکن الدین دانیالی (شیخ دانیال هنگی) بود (همان، ۴۶). ابن بطوطه در سدۀ ۸ ق / ۱۴ م از آرامگاه وی در خنج / خنج بال دیدن کرده، و از شهرت و عزت فراوان او در منطقۀ لارستان یاد کرده است (۲ / ۱۴۶). او در این شهر همچنین از زاویۀ شیخ ابودلف دیدار کرده و افزوده است که وی مردم و مسافران بسیاری را غذا، لباس و اسب می داده است (همانجا). 
در سدۀ ۸ ق / ۱۴ م، خنج با رویداد فرهنگی تازه ای روبه رو شد. در این هنگام شیخ محمد ابونجم (۷۰۴- ۷۸۶ ق / ۱۳۰۴- ۱۳۸۴ م) و پیروانش که به درویشهای ابونجمی معروف بودند، با حمایت مالی بزرگان لار، رهبری فرهنگی خنج را به دست گرفتند و تا نیمۀ دوم سدۀ ۱۰ ق / ۱۶ م، این سمت را در دست داشتند. در همین سده (۸ ق) بود که مرکزیت بازرگانی نیز از کیش به هرمز منتقل شد و راههایی که به هرمز پایان می یافت، از راه خنج، لار و طارم (از نواحی شرقی لارستان) از رونق ویژه ای برخوردار گردید. خنج در دورۀ شکوفایی خود در سده های ۶ - ۱۰ ق / ۱۲-۱۶ م، تا ۵۰ هزار تن جمعیت داشته است (وثوقی، همان، ۵۴، ۵۸، ۶۲، ۱۸۲). این شهر از سدۀ ۱۰ ق / ۱۶ م آبادی و پیشرفت خود را از دست داد و طی ۴ سده، به یک ناحیۀ متروک و دورافتاده بدل گشت. انتقال مسیر بازرگانی خلیج فارس از راه خنج به جهرم، و اختلافات و درگیریهای خونین فرقه ای را می توان از علل مهم ازدست رفتن رونق خنج دانست (همان، ۶۴ - ۶۵). 
هنگامی که سپاهیان محمود افغان، به سرداری زبردست خان شیراز را محاصره کردند، مردم چند شهر منطقۀ «گرمسیرات» فارس، ازجمله مردم خنج که سنی مذهب بودند، با افغانها همکاری کردند و شیراز سرانجام پس از ۹ ماه محاصره در ۱۱۳۶ ق / ۱۷۲۴ م به دست افغانها افتاد؛ اما پس از چیرگی نادر بر نیروهای اشرف افغان در مهماندوست (خورموجی، ۴۲۰؛ فسایی، ۱ / ۵۰۱ - ۵۰۲، ۲ / ۱۳۰۲-۱۳۰۳) و سپس برتخت نشستن او به عنوان پادشاه، یکی از سرداران خود به نام طهماسب خان وکیل الدوله (طهماسب قلی خان / طهماسب خان جلایر) را در ۱۱۴۷ ق / ۱۷۳۴ م، مأمور دستگیری محمد خان بلوچ در گرمسیرات فارس کرد. او نخست قلعۀ خنج را که ساکنانش دم از مخالفت می زدند، محاصره نمود و پس از تصرف قلعه، ساکنان آن را به شیراز کوچ داد و نادر را از پیروزی خود آگاه ساخت (محمدکاظم، ۳۵۶-۳۵۷؛ استرابادی، ۲۳۰). استرابادی ساکنان قلعۀ خنج را در این هنگام از «اعراب» دانسته است (همانجا). 
در سال ۱۲۵۶ یا ۱۲۵۷ ق / ۱۸۴۰ یا ۱۸۴۱ م، به هنگام سلطنت محمد شاه قاجار، قلعۀ شهریاری خنج پناهگاه شورشیان گردیده بود؛ این قلعۀ کهن و استوار بر فراز کوهی قرار داشت. فرهاد میرزا، حاکم فارس، آن را تصرف نمود و به دستور او، چاه آبِ ژرف قلعه با سنگهای گران پر شد و خود قلعه را نیز از بنیاد ویران ساختند (سپهر، ۳ / ۲۹؛ هدایت، ۲۵۶- ۲۵۸). در استواری این دژ آمده است که می توانست با ۲۰ تفنگچی، چندین هزار دشمن را دفع کند (فسایی، ۲ / ۱۶۲۹). همچنین از قلعۀ بسیار مهم دیگری در سرزمین خنج به نام قلعۀ سفید بلوک یا قلعۀ سفید فارس یاد شده است که صاعقه آن را فروریخته، و در اثر آن، گنجی بیرون آمده بود که دارای سکه های سیمین و زرین بسیاری بوده است (مورخ، ۶۴- ۶۵). 
از خنج دانشمندان بسیاری برخاسته اند که برخی از مهم ترین آنها ست: حکیم افضل الدین محمد خنجی که شرحی مهم بر کتاب قانون ابن سینا نوشته است (تألیف در ۵۰۰ ق / ۱۱۰۷ م)؛ و قاضی زین الدین علی بن روزبهان خنجی (د ۷۰۷ ق / ۱۳۰۷ م) که در اصول و فروع کتابهایی تصنیف کرده است (فسایی، ۲ / ۱۳۰۳). 

مآخذ

ابن بطوطه، رحلة، به کوشش عبدالهادی تازی، رباط، ۱۴۱۷ ق / ۱۹۹۷ م؛ استرابادی، محمدمهدی، جهانگشای نادری، به کوشش عبدالله انوار، تهران، ۱۳۴۱ ش؛ بافقی، محمدمفید، مختصر مفید، ویسبادن، ۱۹۸۹ م؛ بلاذری، احمد، فتوح البلدان، به کوشش عبدالله انیس طباع و عمر انیس طباع، بیروت، ۱۴۰۷ ق / ۱۹۸۷ م؛ پاپلی یزدی، محمدحسین، فرهنگ آبادیها و مکانهای مذهبی کشور، مشهد، ۱۳۶۷ ش؛ خورموجی، محمدجعفر، نزهة الاخبار، به کوشش علی آل داود، تهران، ۱۳۸۰ ش؛ «دربارۀ خنج»، خنج تودی (مل‍ )؛ «درگاه ملی آمار»، آمار (مل‍ )؛ رحمانی، صادق، سیمای لارستان، قم، ۱۳۷۵ ش؛ سپهر، محمدتقی، ناسخ التواریخ، به کوشش محمدباقر بهبودی، تهران، ۱۳۸۵ ق / ۱۹۶۵ م؛ فسایی، حسن، فارس نامۀ ناصری، به کوشش منصور رستگار فسایی، تهران، ۱۳۶۷ ش؛ محمدکاظم، عالم آرای نادری، به کوشش محمدامین ریاحی، تهران، ۱۳۷۴ ش؛ محمود بن عثمان، فردوس المرشدیة، به کوشش ایرج افشار، تهران، ۱۳۵۸ ش؛ مورخ لاری، علاء الدین، تاریخ لارستان، به کوشش محمدباقر وثوقی، شیراز، ۱۳۷۱ ش؛ نشریۀ عناصر و واحدهای تقسیمات کشوری، وزارت کشور، تهران، ۱۳۸۵ ش؛ واندنبرگ، لوئی، باستان شناسی ایران باستان، ترجمۀ عیسى بهنام، تهران، ۱۳۴۸ ش؛ وثوقی، محمدباقر، خنج، گذرگاه باستانی لارستان، قم، ۱۳۷۴ ش؛ همو، لارستان، تهران، ۱۳۷۷ ش؛ هدایت، رضاقلی، ملحقات روضة الصفا، تهران، ۱۳۳۹ ش؛ نیز: